ÇOCUKLARIMIZ VE HAKLARI

ÇOCUK ADALET SİSTEMİ

SUÇA SÜRÜKLENEN VE MAĞDUR ÇOCUĞUN HAKLARI:

‘’Çocukların Avukatlara Bakışı’’ konusu üzerine yapılan araştırma raporlarında görüldüğü üzere, çocukların avukatlara ilişkin algısı ne yazık ki arzu etmediğimiz durumda : ‘’Avukatlarımız bizimle ilgilenmiyor onları tanımıyoruz.’’ , ‘’Neyi nasıl yapmamız gerektiğini ve kimin kim olduğunu bize anlatmıyor.’’ ,’’ Yaşadığımız olumsuz deneyimler ile ilgilenmiyor.’’ Şu halde avukatlık mesleği, kanunun tanıdığı hakları insanların kullanmasına sunmak ve  toplum içinde yaşayan insanı birey yapmak gibi görev addederken çocukların bu düşünceleri yıkıp yerlerine güveneceği bir rol model inşa etmek bizlerin elindedir.

ÇOCUK KİMDİR?

Çocuk Koruma Kanunu Madde 3- (1) Bu Kanunun uygulanmasında;

a)  Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile, on sekiz yaşını doldurmamış kişiyi ifade eder.

Türk Ceza Kanunu Madde 6- (1) Ceza kanunlarının uygulanmasında;

b)  Çocuk deyiminden; henüz onsekiz yaşını doldurmamış kişi,

Çocuk Mahkemelerinde fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmayanlar yargılanırken çocuk on sekiz yaşından küçükken kapalı yargılama başladı fakat muhakeme sırasında çocuk on sekiz yaşını doldurduysa kapalı yargılama açık yargılamaya döner.

On sekiz yaşından küçük olan çocuk, ergin kılınsa dahi Ceza Muhakemeleri Kanununa göre çocuktur. Literatürde Türk Ceza Kanunu madde 104 Reşit olmayanla cinsel ilişki suçu bazında tartışmalar da vardır.

Çocuk Koruma Kanunu Madde 3-  1/a)/2.

Suça sürüklenen çocuk: Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuğu,

ÇOCUKLAR NEDEN SUÇ İŞLER?

Çocuğun suç işlemesinde aile yapısının, çocuk sayısının, ekonomik sorunların, teknolojinin, çevresel faktörlerin, bedensel-ruhsal hastalıkların, alkol ve uyuşturucu bağımlılığının önemli rolü olduğu belirtilmektedir. Çocukların içerisinde bulunduğu koşullardan dolay ileriki yaşlarda suça sürüklenmesini engellemek için gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Örneğin bir çocuk avukatına ben aslında okumak istiyorum ama çalıştırılıyorum diyorsa bir avukat bu çocuk için bir şeyler yapabilir mi? Elbette yapabilir. Şu an okuduğunuz yazıda bu gibi durumlara ilişkin cevap niyetiyle ortaya çıktı.

Türk Ceza Kanununda çocuklara ilişkin ceza sorumluluğu nasıldır? İndirim ne kadardır?

Türk Ceza Kanununa göre ceza belirlenirken yaş küçüklüğü dikkate alınır. Her yaş grubuna göre farklı cezai indirim usulleri uygulanmaktadır.

Türk Ceza Kanunu- Madde 31- 

(1) Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu kişiler hakkında, ceza kovuşturması yapılamaz; ancak, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

(2) Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu yoktur. Ancak bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. İşlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı hâlinde, bu kişiler hakkında suç,

Ø  Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde on iki yıldan on beş yıla;

Ø  Müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde dokuz yıldan on bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Ø  Diğer cezaların yarısı indirilir ve bu hâlde her fiil için verilecek hapis cezası yedi yıldan fazla olamaz.

(3) Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmuş olup da on sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında suç,

Ø  Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde on sekiz yıldan yirmi dört yıla;

Ø  Müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde on iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Ø  Diğer cezaların üçte biri indirilir ve bu hâlde her fiil için verilecek hapis cezası on iki yıldan fazla olamaz.

Peki çocuk 15-18 yaş grubunda olup İşlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmediği durumlarda nasıl bir yol izlenecek?

Bu durumda Türk Ceza Kanunu Madde 31 de düzenlenmiş olan Yaş Küçüklüğü sebebine dayanmak yerine çocuğun durumuna göre Türk Ceza Kanunu Madde 32 de düzenlenmiş olan Akıl Hastalığına ilişkin hükümler doğrultusunda mahkemeden araştırılmasını istemek uygun olacaktır.

ÇOCUKLARIN İŞLEDİĞİ SUÇLAR NEREDE TUTULUR? MEMURİYETE ETKİSİ VAR MIDIR?

Adli Sicil Kanununda bu konuda bir düzenleme yapılmış olup, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun ‘Arşiv Bilgilerinin İstenmesi’ başlıklı 10/3. maddesinde de; “On sekiz yaşından küçüklerle ilgili adlî sicil ve arşiv kayıtları; ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir.”  kuralına yer verilmiştir. Söz konusu maddeye istinaden çocukların adli sicil ve arşiv kayıtları yetişkinler ile aynı usulde saklanmayıp daha gizli tutulmaktadır ve ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilmektedir.

Çocukken işlenen suçların memuriyete etkisi bakımından 5352 sayılı Kanun'da 18 yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarının ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebileceği düzenlenmiştir. Buna göre kişilerin 18 yaşından küçükken işlediği herhangi bir suça ait kayıtların idari makamlara bildirilmesi hukuken mümkün değildir Devletin çocukların korunması ile ilgili pozitif yükümlülüklerinden biri de çocukların işledikleri suç yüzünden kamu görevinden sürekli olarak yasaklanamayacakları ilkesidir. Bu konuda emsal kararlar mevcuttur. Örneğin Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nca verilen 27/02/2019 tarih ve 2014/7256 başvuru numaralı kararda;

 ‘’ Adalet Bakanlığınca yapılan sınavda başarılı olarak infaz ve koruma memurluğuna yerleştirilmesi düşünülen başvurucu hakkında Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu (Komisyon) Başkanlığınca güvenlik soruşturması işlemlerine başlanmıştır.

Emniyet Müdürlüğü tarafından Komisyon’a gönderilen yazıda, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda başvurucuya hırsızlık suçundan işlem yapıldığının tespit edildiği bildirilmiştir. Başvurucunun hırsızlık suçu nedeniyle 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına hükmedildiği, cezanın ağır para cezasına çevrildiği ve ertelendiği, suçu işlediği tarihte ise 18 yaşından küçük olduğu anlaşılmıştır.

Bunun üzerine Komisyon Başkanlığı, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne, başvurucunun devlet memurluğuna atanacaklarda aranan şartları taşımadığı ve istihdam edilmesinin uygun olmayacağı yönünde görüş bildirmiştir.

Başvurucu, atama işleminin yapılmaması nedeniyle İdare Mahkemesinde iptal davası açmış, Mahkeme davayı reddetmiştir. Başvurucunun temyiz istemi Danıştay tarafından reddedilmiş ve hüküm onanmıştır.

Anayasa Mahkemesince İl Emniyet Müdürlüğünden başvurucu hakkındaki mahkeme kararının nasıl ve nereden tespit edildiği sorulmuş, başvurucu hakkında hırsızlık suçu nedeniyle hazırlık tahkikatı yapılmış olduğu, bunun üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı ile yapılan yazışma sonucunda söz konusu mahkeme kararının temin edildiği öğrenilmiştir.

Mahkemenin Değerlendirmesi:

Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı kapsamında korunan hukuki menfaatlerden biri de bireyin mahremiyet hakkıdır.

İdarenin, millî güvenlik açısından önem arz eden kadrolara atanacak kişilerin tabi olacağı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması konusunda temel çerçeveyi ortaya koyan kurallar getirmesi elbette mümkündür. Ancak bu alanda düzenleme getiren mevzuatın kişilere, kamu makamlarına hangi koşullarda ve sınırlar içinde bu tür gizli tedbirler uygulama ve potansiyel olarak özel hayatın gizliliğine yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildiğini yeterince açık olarak gösterecek şekilde kaleme alınmış olması gerekir.

Belirli kamu görevlerinde çalıştırılacak personele uygulanan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının dayanağı olan 4045 sayılı Kanun, soruşturma ve araştırmaya konu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğu, bu bilgilerin nerelerden elde edileceği, ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacağı gibi konularla ilgili düzenleme içermemektedir. Bu açıdan söz konusu Kanun'un temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasını içeren konuyla ilgili temel esasları, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş olduğundan söz etmek mümkün değildir. Buna göre başvuruya konu müdahalenin dayanağı olan düzenlemenin kanunilik şartını sağlamadığı sonucuna varılmıştır.

Bunun yanı sıra kanunlarda, kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerine uygulanması gereken kanun olan 5352 sayılı Kanun'a atıf içeren düzenlemenin bulunmadığı, bireyleri keyfiliğe karşı koruyucu hiçbir hükme yer verilmediği anlaşılmıştır. Aynı şekilde Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği'nin de bireylerin özel hayatına saygı hakkının güvencelerini sağlayacak hükümlerden yoksun olduğu görülmüştür.

Devletin çocukların korunması ile ilgili pozitif yükümlülükleri kapsamında hukukumuzda bazı kanuni düzenlemelere de yer verildiği görülmektedir. Bunlardan biri çocukların işledikleri bir suç nedeniyle kamu görevlerinden sürekli olarak yasaklanamayacakları ilkesidir. 5237 sayılı Kanun'da, kasten işlediği bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm olmuş ve fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış olanların sürekli bir kamu görevini üstlenmekten mahrum bırakılamayacakları ifade edilmiştir.

Aynı şekilde 5352 sayılı Kanun'da 18 yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarının ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebileceği düzenlenmiştir. Buna göre kişilerin 18 yaşından küçükken işlediği herhangi bir suça ait kayıtların idari makamlara bildirilmesi hukuken mümkün değildir.

Öte yandan somut olayda başvurucunun yazılı ve sözlü sınavı kazandığının ilan edilmiş olduğu, 18 yaşından küçükken işlediği suça ilişkin kaydın 5352 sayılı Kanun'da yer alan hükme açıkça aykırı şekilde idari makamlara verilmiş olduğu dikkate alındığında özel hayata saygı hakkına yönelik müdahalenin bu yönüyle de kanuni dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmıştır.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.’’

ÇOCUKLARIN GBT KAYITLARININ SİLİNMESİ MÜMKÜN MÜDÜR? YAPILMASI GEREKENLER?

           Aşağıdaki kanun kesitlerinin de doğrulayacağı üzere cezanın infazının üzerinden belirli bir zaman geçtikten sonra silinmesi mümkündür.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu- Adlî sicil bilgilerinin silinmesi Madde 9- (1) Adlî sicildeki bilgiler;

a) Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,

b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,

c) Ceza zamanaşımının dolması,

d) Genel af,

Halinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek, arşiv kaydına alınır.

(2) Adlî sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.

(3) Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemelerce verilmiş olup 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendine göre adlî sicile kaydedilen hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûmiyet hükümleri, kesinleştiği tarihten itibaren mahkûmiyet kararında belirtilen sürenin geçmesiyle, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce adlî sicil kayıtlarından çıkartılarak arşiv kaydına alınır. Adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin hükümler, adlî sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir.

Adlî sicil ve arşiv bilgilerinin silinmesi Madde 12- (1) Arşiv bilgileri;

a) İlgilinin ölümü üzerine,

b) Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren;

1. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl geçmesiyle,

2. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşulu aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle,

c) Diğer mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle,

tamamen silinir.

(2) Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması halinde, bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adlî sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen silinir.

(3) Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde, önceki mahkûmiyet kararına ilişkin adlî sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.

(4) Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kayıtlar, infazının tamamlanmasıyla tamamen silinir.

 ÇOCUKLARIN SUÇLARI DOLAYISIYLA MEMNU HAKLARIN İADESİ KARARI NASIL ALINIR?

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu-  Yasaklanmış hakların geri verilmesi Madde 13/A 

(1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir. Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla,

a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,

b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması,

gerekir.

(2) Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması halinde, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

(3) Yasaklanmış hakların geri verilmesi için, hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir.

(4) Mahkeme bu husustaki kararını, dosya üzerinde inceleme yaparak ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinlemek suretiyle verebilir.

(5) Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi üzerine mahkemenin verdiği karara karşı, hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir.

(6) Yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar, kesinleşmesi halinde, adlî sicil arşivine kaydedilir.

(7) Yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna başvurulması nedeniyle oluşan bütün masraflar hükümlü tarafından karşılanır.

ÇOCUK DOSTU HUKUKİ YARDIM HAKKINDA REHBER İLKELER

(Bu ilkeler, UNICEF tarafından hazırlanmış ve Türkiye Barolar Birliğince kabul edilmiştir.)                                                                         

REHBER İLKE 1: Çocuklara hukuki yardım sağlama yetkinliği

REHBER İLKE 2: Çocuğun yüksek yararının gözetilmesi

"Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir."

 Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 3.

"Çocuğun yüksek yararının korunması, örneğin suçlu çocuk söz konusu olduğunda ceza adaletinin geleneksel araçlarının (baskı kurma, cezalandırma) yerini rehabilitasyona ve telafi edici adalete bırakması anlamına gelir."

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi'nin 10 No'lu Genel Yorumu, 10. paragraf.

REHBER İLKE 3: Etkili katılım

REHBER İLKE 4: Çocukla güvene dayalı bir ilişki kurulması

REHBER İLKE 5: Çocuk hassas iletişim

REHBER İLKE 6: Güvenilir ve anlamlı bilgiler sunma

REHBER İLKE 7: Resmî işlemlere etkili katılım

REHBER İLKE 8: Aile üyeleriyle ve çocuğu destekleyen diğer yetişkinlerle birlikte çalışma REHBER İLKE 9: Gizlilik ve mahremiyet

REHBER İLKE 10: Çocukların ayrımcılıktan korunması

"Taraf Devletler, bu Sözleşme’de yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana–babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler." "Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, yasal vasilerinin veya ailesinin öteki üyelerinin durumları, faaliyetleri, açıklanan düşünceleri veya inançları nedeniyle her türlü ayırıma veya cezaya tabi tutulmasına karşı etkili biçimde korunması için gerekli tüm uygun önlemi alırlar."

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 2(1) ve (2)

REHBER İLKE 11: Çocukların güvende tutulması

REHBER İLKE 12: Diğer kişilerle birlikte çalışma

Çocuk Koruma Kanunu, Temel ilkeler

Madde 4- (1) Bu Kanunun uygulanmasında, çocuğun haklarının korunması amacıyla;

a) Çocuğun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması,

b) Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi,

c) Çocuk ve ailesinin herhangi bir nedenle ayrımcılığa tâbi tutulmaması,

d) Çocuk ve ailesi bilgilendirilmek suretiyle karar sürecine katılımlarının sağlanması,

e) Çocuğun, ailesinin, ilgililerin, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği içinde çalışmaları,

f) İnsan haklarına dayalı, adil, etkili ve süratli bir usûl izlenmesi,

g) Soruşturma ve kovuşturma sürecinde çocuğun durumuna uygun özel ihtimam gösterilmesi,

h) Kararların alınmasında ve uygulanmasında, çocuğun yaşına ve gelişimine uygun eğitimini ve öğrenimini, kişiliğini ve toplumsal sorumluluğunu geliştirmesinin desteklenmesi,

i) Çocuklar hakkında özgürlüğü kısıtlayıcı tedbirler ile hapis cezasına en son çare olarak başvurulması,

j) Tedbir kararı verilirken kurumda bakım ve kurumda tutmanın son çare olarak görülmesi, kararların verilmesinde ve uygulanmasında toplumsal sorumluluğun paylaşılmasının sağlanması,

k) Çocukların bakılıp gözetildiği, tedbir kararlarının uygulandığı kurumlarda yetişkinlerden ayrı tutulmaları,

l) Çocuklar hakkında yürütülen işlemlerde, yargılama ve kararların yerine getirilmesinde kimliğinin başkaları tarafından belirlenememesine yönelik önlemler alınması,

İlkeleri gözetilir.

Ulusal Mevzuat

·       Türk Ceza kanunu

·       Ceza Muhakemesi Kanunu

·       Çocuk Koruma Kanunu

·       6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun

·       Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazına Dair Kanun

·       Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

·       Çocuk Koruma Kanununa Göre Verilen Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında Yönetmelik

·       Yakalama Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği

·       Emniyet Genel Müdürlüğü Çocuk Şube Müd./ Büro Amirliği Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliği

·       Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik

·       Adli Görüşme Odaları Yönetmeliği

·       6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliği

·       Çocuk İzleme Merkezleri İle İlgili 20212/20 Sayılı Başbakanlık Genelgesi

·       19.11.2018 Tarih ve 170 Sayılı Çocuk ve Kadınlara Karşı İşlenen Cinsel Suç Soruşturmaları Adalet Bakanlığı Genelgesi 63 Sayılı 10.06.2020 Tarihli Suç Mağdurlarının Desteklenmesine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

·       176 Sayılı 01.04.2021 Tarihli Adli Görüşme Odaları Konulu Adalet Bakanlığı Genelgesi

·       30.10.2022 Tarih ve 170/1 Sayılı Cinsel Dokunulmazlığa Karşı İşlenen Suç Soruşturmaları Konulu Adalet Bakanlığı Genelgesi

Uluslararası Mevzuat

·       Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi

o   Çocuk Adalet Sisteminin Uygulanması Hakkında Birleşmiş Milletler Asgari Standart Kuralları (Pekin ( Beijing) Kuralları)

o   Çocuk Suçluluğunun Önlenmesine İlişkin Birleşmiş Milletler Yönlendirici İlkeleri –Riyad İlkeleri

o   Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış Çocukların Korunmasına İlişkin Birleşmiş Milletler Kuralları (Havana Kuralları)

·       Çocukların Cinsel Sömürü ve İstismarına Karşı Korunması için Avrupa Konseyi Sözleşmesi

Çocukların Soruşturması Nasıl Yapılır?

Çocuk hakkındaki soruşturma çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır. Kolluk suça sürüklenen çocuğun ifadesini alamaz ifadeyi savcının alması gerekir. Çocuğun ifadesinin alınması veya çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında, çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. Cumhuriyet savcısı soruşturma sırasında gerekli görüldüğünde çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasını çocuk hâkiminden isteyebilir.

Çocuğun savunma hakkı ve kendini ifade edebilmesi için soruşturma aşamasında koruyucu ve destekleyici tedbirler talep edebilirsiniz. Peki nedir bu tedbirler?

Koruyucu ve destekleyici tedbirler, çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında alınacak tedbirlerdir.

Danışmanlık tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimselere çocuk yetiştirme konusunda; çocuklara da eğitim ve gelişimleri ile ilgili sorunlarının çözümünde yol göstermeye,

Eğitim tedbiri, çocuğun bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı olarak devamına; iş ve meslek edinmesi amacıyla bir meslek veya sanat edinme kursuna gitmesine veya meslek sahibi bir ustanın yanına yahut kamuya ya da özel sektöre ait işyerlerine yerleştirilmesine,

Bakım tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu olan kimsenin herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi hâlinde, çocuğun resmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılması veya bu kurumlara yerleştirilmesine,

Sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyonuna, bağımlılık yapan maddeleri kullananların tedavilerinin yapılmasına,

Barınma tedbiri, barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede olan hamile kadınlara uygun barınma yeri sağlamaya,

Yönelik tedbirdir.

 Bu tedbirleri savcı alamaz; savcı, çocuk hakiminden tedbir konulmasını ister.

Çocuğun, korunma ihtiyacının tespit edilmesinde, ceza sorumluluğu ve içerisinde bulunduğu çevresel koşullar gözetilerek incelenme yapılması için Sosyal İnceleme Raporu talep edilmelidir. Soruşturma aşamasında da talep edilebilir. Etkili bir sonuç alabilmek için soruşturma aşamasında talep edilmesi önemlidir ancak kovuşturma aşamasında da talep edilebilir. Derhâl tedbir alınmasını gerektiren durumlarda sosyal inceleme daha sonra da yaptırılabilir. Sosyal inceleme raporu, çocuğun, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin mahkeme tarafından takdirinde göz önünde bulundurulur. Mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi kararda gösterilir.

‘’EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇOCUK ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ/BÜRO AMİRLİĞİ KURULUŞ, GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı; korunmaya muhtaç olan, ihmal ve istismara maruz kalan, bulunan, evden veya kurumdan kaçan, mülteci, refakatsiz, sokakta yaşayan, sokakta çalıştırılan, oturduğu yeri haber vermekten aciz, hakkında koruma, ıslah ve/veya tedavi tedbiri alınan, suça maruz kalan, suç işlediği şüphesi altında bulunan, kimliği tespit edilemeyen çocuklara yönelik olarak polis tarafından yürütülecek hizmetleri düzenlemektir.’’

Çocuklarla ilgili işlemler genel görevli kolluk tarafından değil çocuk şube tarafından yürütülmesi gerekir. Gözaltına alınan çocuklar, kolluğun çocuk biriminde tutulur. Kolluğun çocuk biriminin bulunmadığı yerlerde çocuklar, gözaltına alınan yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur.

‘’YAKALAMA, GÖZALTINA ALMA VE İFADE ALMA YÖNETMELİĞİ

Çocuklarla ilgili özel hüküm

Madde 19 – Çocuklar bakımından yakalama ve ifade alma yetkileri aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır:

a)  Fiili işlediği zaman oniki yaşını doldurmamış olanlar ile onbeş yaşını doldurmamış sağır ve dilsizler;

1)   Suç nedeni ile yakalanamaz ve hiçbir suretle suç tespitinde kullanılamaz.

2)  Kimlik ve suç tespiti amacı ile yakalama yapılabilir. Kimlik tespitinden hemen sonra serbest bırakılır. Tespit edilen kimlik ve suç, mahkeme başkanı veya hâkimi tarafından tedbir kararı alınmasına esas olmak üzere derhâl Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

b) Oniki yaşını doldurmuş, ancak onsekiz yaşını doldurmamış olanlar suç sebebi ile yakalanabilirler. Bu çocuklar, yakınları ile müdafiye haber verilerek derhâl Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilirler; bunlarla ilgili soruşturma Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır ve aşağıdaki hükümlere göre yürütülür:

1)  Çocuğun gözaltına alındığı ana-baba veya vasisine bildirilir.

2)   Kendi talebi olmasa bile müdafiden yararlandırılır, ana-baba veya vasisi müdafi seçebilir.

3)   Müdafi hazır bulundurulmak şartı ile şüpheli çocuğun ifadesi alınır.

4)   Kendisinin yararına aykırı olduğu saptanmadığı veya kanunî bir engel bulunmadığı durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir.

5)   Yetişkinlerden ayrı yerlerde tutulur.

6)  2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunda yazılı suçlar büyüklerle beraber işlendiği takdirde soruşturma evresinde çocuklarla ilgili evrak ayrılır, soruşturmaları ayrı ayrı yürütülür.

7)  Çocukların kimlikleri ve eylemleri mutlaka gizli tutulur.

8)  Suçun mağduru çocuksa, bunlara karşı işlenen suçüstü hâllerinde, kovuşturulması suçtan zarar gören kimsenin şikâyetine bağlı olan fiillerde şüphelinin yakalanması ve soruşturma yapılması için şikâyet şartı aranmaz.

9)  Çocuklarla ilgili işlemler mümkün olduğu ölçüde sivil kıyafetli görevliler tarafından yerine getirilir.

10)   Çocuklara kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Ancak, zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlemler alınır.’’

Çocuk on iki yaşını doldurmayan çocuğun işlediği suçun cezai ehliyeti olmadığı için karşılığı olmasa da ileriki dönemde tekrar bir suç işlememesi için bu çocuk hakkında sosyal inceleme ve koruyucu destekleyici tedbirleri avukatı olarak talep edilebiliriz. Önemli olan çocuğun ufak bir suçla başlayarak yaşı ilerlediğinde daha da fazla suça karışmasını önlemek ve onun geleceğini korumaktır. 12 yaşından küçük bir çocuğun avukatı olarak da etkin olabilirsiniz.

Kolluğun çocuk birimi, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında işleme başlandığında durumu, derhal çocuğun veli veya vasisine ya da çocuğun bakımını üstlenen kimseye, baroya ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna, çocuk resmî veya özel bir kurumda kalıyorsa ayrıca kurum temsilcisine bildirir. Ancak, çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelenilen yakınlarına bilgi verilmez. Keyfiyet, soruşturma dosyası içine konulmak üzere tutanak altına alınarak derhâl Cumhuriyet savcısına bildirilir. Çocuğun kollukta geçirebileceği süre çok kısıtlıdır. DERHAL Cumhuriyet Savcılığına sevk edilmesi gerekir.

Çocuğun yararı aksini gerektirmediği takdirde kollukta bulunduğu süre içerisinde yanında yakınlarından birinin devamlı olarak bulunmasına imkân sağlanır. Çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelenilen yakınları yanında bulundurulmaz. Keyfiyet hazırlanan tutanağa yazılarak adlî veya idarî makamlara sevk edilen evraka eklenir.

Kolluğun çocuk birimi, suça sürüklenen çocuğun aileye teslimini gerektiren hâllerde; çocuğun teslim edileceği veli, vasi, kanunî temsilci veya bakımını üstlenen kimseleri bulamaz ya da bunların çocuğu suça azmettirdiğinden veya istismar ettiğinden şüphelendiğinde bu kişilere teslim edemez. Cumhuriyet savcısının talimatını alarak Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna teslim eder.

Çocuklara Kelepçe Takılabilir Mi?

Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Bu durum kanıtlandığı takdirde tazminata konu edilebilir. Ancak; zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlem alınabilir. Çocuklara ters kelepçe takılması kötü muamele yasağının ihlalidir.

Çocuklar ve Yetişkinlerin Birlikte Suç İşlemesi Halinde Yargılama Nasıl Olur?

Çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür. Bu hâlde de çocuklar hakkında gerekli tedbirler uygulanmakla beraber, mahkeme lüzum gördüğü takdirde çocuk hakkındaki yargılamayı genel mahkemedeki davanın sonucuna kadar bekletebilir. Davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi hâlinde, genel mahkemelerde, yargılamanın her aşamasında, mahkemelerin uygun bulması şartıyla birleştirme kararı verilebilir. Bu takdirde birleştirilen davalar genel mahkemelerde görülür. Birleştirme kararı verildiğinde çocuk alanında uzmanlaşan bir mahkeme yerine genel mahkemede çocuk hakkında karar verilmesi çocuk haklarına ve Anayasanın 141.maddesine aykırı olduğu bu nedenle genel mahkemedeki yargılamanın bekletilmesi gerektiği talep edilebilir.

DAHA DETAYLI BİLGİ ALMAK İÇİN HUKUK BÜROMUZLA İLETİŞİME GEÇEBİLİRİSİNİZ.